روند رفتاری نیروهای رسمی و غیر رسمی رژیم جمهوری اسلامی ایران در زمینه‌ی حجاب اجباری:
تحلیل کاوشگرانه داده‌های ثبت شده در اپلیکیشن گرشاد - شش ماهه‌ی اول ۲۰۲۴

مقدمه

شش ماه ابتدایی سال ۲۰۲۴ (زمستان ۱۴۰۲ و بهار ۱۴۰۳)، با توجه به سردی نسبی دما و مطابق انتظار بر اساس سالیان گذشته، گزارش‌های کمتری از گشت ارشاد ثبت شده است. به همین دلیل، گزارش فعلی منحصرا برای شهر تهران که گزارشات بیشتری را به خود اختصاص داده، فراهم شده است. در تحلیل گزارشات مربوط به تهران، بیشتر از ۳۵۰ نقطه، شامل میدان‌ها، پاساژها و مراکز خرید و ایستگاه‌های مترو در نظر گرفته شده و میزان نزدیکی گزارشات به این نقاط بررسی شده است. سپس نقاطی که بیشترین گزارشات به آن نزدیک بوده به صورت رتبه بندی (۱۰ مکان پر خطر) نشان داده شده است. در ادامه، همبستگی بین دمای هوا در شهر تهران و تعداد گزارش ترسیم شده است. در نهایت به بررسی زمان گزارشات پرداخته شده است.

استان‌های تهران، اصفهان، فارس، خراسان رضوی و استان مرکزی بیشترین تعداد گزارشات را دارند. فاصله‌ی بین استان تهران، به شکل قابل توجهی بیشتر از باقی استان‌ها می‌باشد. این تفاوت در نمودار زیر قابل مشاهده است.

کجا؟

در قدم بعدی، توزیع گزارشات به صورت جزئی‌تر برای محلات تهران نشان داده شده است. همچنین، ده محله با بیشترین تعداد گزارشات در یک نمودار میله‌ای ترسیم شده‌اند.

در قدم بعدی، توزیع گزارشات به صورت جزئی‌تر برای محلات تهران نشان داده شده است. همچنین، ده محله با بیشترین تعداد گزارشات در یک نمودار میله‌ای ترسیم شده‌اند.

در این بخش، بیش از ۳۵۰ میدان، ایستگاه مترو و مرکز خرید بر روی نقشه‌ی تهران قرار گرفته و نزدیکی گزارشات به این نقاط اندازه گرفته شده است. بررسی نقاط پر تراکم به ما اجازه می‌دهد تا تمرکز نیروهای حجاب‌بان و گشت را با وضوح بهتری مشخص کنیم. نمودار میله‌ای زیر، ده نقطه‌ی پرخطر را نشان می‌دهد.

نقشه‌ی زیر با انجام اقدامی مشابه، مکان جغرافیایی ۳۵۰ میدان، مرکز خرید و ایستگاه مترو (دایره‌های آبی) را نشان می‌دهد. شعاع دایره مربوط به درجه‌ی نزدیکی گزارشات به آن نقاط می‌باشد و نقاط قرمز مکان گزارشات ثبت شده است.

زمان و تغییر نقاط متراکم

با توجه به تغییر تعداد گزارشات در طول زمان، تراکم گزارشات نیز تغییر می‌کند. نقشه‌ی زیر نشان می‌دهد که در هفته‌های مشخص در طول سال، فعالیت حجاب‌‌بان‌ها و گشت‌ها تابعی از گرمای نسبی هوا می باشد. زمان در نقشه‌ی زیر، از دی ماه ۱۴۰۲ (هفته‌ی ۴۱ام) شروع شده و در تیر ۱۴۰۳ (هفته‌ی ۱۵ام) پایان می‌یابد. مطابق انتظار، در ماه‌های دی، بهمن و اسفند تراکم گزارشات (و تعداد گزارشات) پایین‌تر از ماه‌های فروردین تا تیر ماه است. در سال گذشته نیز، فعالیت گشت ارشاد در ماه‌های گرم سال بیشتر از ماه‌های سرد سال بوده است.

دمای هوا و تعداد گزارشات

به منظور بررسی بیشتر رابطه‌ی دمای هوا و تعداد گزارشات، در نمودارهای زیر دمای هوای شهر تهران، تعداد گزارشات در شهر تهران و همبستگی این دو متغیر در طول شش ماهه‌ی ابتدایی ۲۰۲۴ نشان داده شده است. همبستگی مثبت بین دما و تعداد گزارشات می‌تواند رابطه‌ی بین دما و ترس حکومت از انتخاب پوشش بهاره و تابستانی زنان و متعاقبا افزایش فعالیت نیروهای گشت و حجاب‌بان‌ها باشد.

روند زمانی در ۶ ماه اول ۲۰۲۴

با بازگشت گشت ارشاد در انتهای فروردین، تعداد گزارشات افزایش قابل توجهی پیدا می‌کند. با سقوط بالگرد ابراهیم رئیسی، نیز کاهش قابل توجهی در تعداد گزارشات اتفاق می‌افتد و در هفته‌های بعد از آن به طور نسبی در سطحی ثبات می‌یابد.

چه زمانی؟

بررسی ساعات ثبت گزارشات نشان می‌دهد که نیروهای سرکوب‌گر بیشتر در ساعات بعد از ظهر تا شب فعال هستند. می‌توان حدس زد که نیروهای سرکوب ساعاتی از روز را هدف می‌گیرند که ادارات تعطیل شده و مردم به خانه باز می‌گردند و یا برای تفریح و استراحت از خانه خارج می‌شوند. در زیر، توزیع فراوانی (هیستوگرام) گزارشات ثبت شده در شهر تهران را می توانید مشاهده کنید:

محدودیت‌های گزارش

با توجّه به محدودیت تعداد گزارشات دریافتی و مسائل امنیتی و حریم شخصی که کاربران ایرانی با آن روبرو هستند، نمودارها و نقشه‌های بالا برای شهرهای دیگر کشور تهیه نشده است. انتظار ما این است که با دریافت گزارش‌های بیشتر در ماه‌های آتی، شهرهای بیشتری را پوشش داده و تغییر حضور نیروهای موسوم به حجاب‌بان را در خطوط مترو رصد کرده و برای کاربران در خصوص روندهای رفتاری نیروهای سرکوب، اطلاعات و بینش مفیدتر و مفصّل‌تری را فراهم کنیم.